عبد الحسين نوايى
277
دولتهاى ايران از آغاز مشروطيت تا اولتيماتم ( فارسى )
ظالمانه و بدون جهت است . اما دولت ايران چنانچه علاقمند به حقوق خود و در استقلال خويش مصر و ثابت باشد در كار بسيار مشكلى افتاده است . البته شوستر نخواسته بود كه صريحا اظهار نظرى كند . ولى كابينه هم نظر تلويحى او را پذيرفته روز چهاردهم ماه ذيقعده يكى از صاحبمنصبان محترم وزارت خارجه را براى بيان جواب شفاهى اولتيماتوم روس به سفارت تزارى فرستاد و وى از طرف دولت ايران اظهار كرد كه دولت ايران در قضيهء باغ شعاع السلطنه تحقيق كامل خواهد كرد . اين جواب نسبة خشك دولت ايران و لحن مقالات شديد و تند روزنامهها بر ضد اولتيماتوم و حقكشيهاى دولت روس و مأمورين سفارت بهيه ، در دولت تزارى روسيه بسيار تأثير بدى نمود و اينبار روز نوزدهم ذى القعده مسيو گيرس Giers منشى امور شرقى قونسولگرى روس به وزارت خارجه مراجعه كرد و مطالبى را كه چند روز پيش آقاى وزيرمختار شفاهى بيان كرده بود ، كتبا به دولت پيشنهاد كرد و 48 ساعته تقاضاى جواب نمود و در پايان گفتار خود تهديد كرد كه اگر بعد از 48 ساعت جواب نرسد دولت روسيه روابط سياسى خود را با دولت ايران قطع خواهد كرد دولت ايران سخت در بنبست افتاده بود و زمامداران وقت بهجاى آنكه با كمال شرافت از حق مشروع و استقلال و حيثيت سياسى كشور دفاع كرده صريحا جوابى درخور شئون پرافتخار كشور ايران بدهند ، از ترس جان و مقام خود به تكاپو افتادند و چون هيچ راه مفرى نداشتند ننك مشورت با دولت اجنبى ديگرى را پذيرفتند و با وزير خارجهء انگليس مشورت نمودند . سر ادوارد گرى وزير خارجه هم ، كه با وجود عهدنامهء 1907 ميلادى ريش در گرو سياست روس داشت ، توصيه كرد كه بلافاصله اولتيماتوم دولت روس را بپذيرند و برطبق رضاى دولت روسيه رفتار كنند و قول داد كه در صورت معذرتخواهى رسمى ، قشون روس از ايران خارج خواهد شد . صمصام السلطنه هم چوب را خورده بود هم پياز را . يعنى هم مجبور به قبول